Maria Cichocka, Dominika Dąbrowiecka

| Wolskie Centrum Zdrowia Psychicznego, Warszawa

Od lipca 2018 r. jesteśmy świadkami znaczących zmian w polskiej psychiatrii. To wtedy ruszył pilotaż Centrów Zdrowia Psychicznego (CZP) – program, który ma za zadanie przetestować środowiskowy model psychiatrycznej opieki zdrowotnej w Polsce. Jednym z efektów tej reformy jest powstanie przy CZP Punktów Zgłoszeniowo Koordynacyjnych. Na podstawie ponad dwuletniego doświadczenia pracy PZK w Wolskim Centrum Zdrowia Psychicznego chciałybyśmy podzielić się refleksjami na temat działalności tego miejsca z perspektywy osób w nim zatrudnionych.

Czym jest PZK?

Punkt Zgłoszeniowo-Koordynacyjny jest przestrzenią, w której spotyka się dwoje ludzi – osoba szukająca pomocy i profesjonalista, który stara się stworzyć atmosferę szacunku i akceptacji. Osoba zgłaszająca się do PZK, niejednokrotnie znajduje się w stanie wewnętrznego chaosu i nie rozumie swoich doświadczeń, zastanawia się, co się z nią dzieje, dlaczego tak cierpi, zadaje sobie pytanie „czy jestem normalna?”. Dlatego tak ważna jest uważna obecność drugiego człowieka, który pomoże uporządkować obecne przeżycia, znormalizuje emocje lub przekonania, zauważy, że możliwe jest uzyskanie poprawy funkcjonowania.

Komu pomagamy?

Do PZK zgłaszają się osoby z bardzo różnymi trudnościami. Przychodzą pacjenci w kryzysach psychicznych wywołanych skomplikowaną sytuacją życiową, osoby po stratach, dotknięte depresją, doświadczające myśli samobójczych, zmagające się z lękami, a także sfrustrowani rodzice poszukujący pomocy dla swoich dzieci. Spotykamy także osoby uzależnione, które podjęły pierwszą lub kolejną próbę walki z nałogiem. Po pomoc zgłaszają się także ludzie, którzy od wielu lat chorują psychicznie i czują, że ich stan zdrowia ulega pogorszeniu. Odwiedzają nas również osoby starsze, które powoli lub nagle zaczynają doświadczać trudności charakterystycznych dla ich etapu życia.

PZK w Wolskim Centrum Zdrowia Psychicznego

Pierwsze spotkanie w PZK to rozmowa, podczas której staramy się zrozumieć, z czym zgłasza się dana osoba i jak możemy jej pomóc. Wspólnie tworzymy plan postępowania terapeutycznego na najbliższe dni, tygodnie, a w nagłych sytuacjach, na najbliższe godziny. Przedstawiamy możliwości pomocy, które możemy zaoferować w ramach WCZP. Najczęściej, na początku zalecamy konsultację z lekarzem psychiatrą, którą zawsze umawiamy osobiście towarzysząc pacjentowi w rejestracji WCZP. Nam daje to pewność, że pacjent zostanie zapisany do lekarza, a osobie doświadczającej trudności poczucie bezpieczeństwa i zaopiekowania. Omawiamy możliwość podjęcia psychoterapii indywidualnej lub grupowej, proponujemy wsparcie psychologiczne. Przedstawiamy ofertę terapeutyczną Psychiatrycznego Oddziału Dziennego lub Zespołu Leczenia Środowiskowego. Osoby wymagające szybkiej hospitalizacji osobiście prowadzimy na konsultację na izbę przyjęć Klinicznego Oddziału Psychiatrycznego. Osoby uzależnione kierujemy do zlokalizowanej w pobliżu Poradni Leczenia Uzależnień i Współuzależnień działającej w Szpitalu Wolskim. Najczęściej udzielamy koniecznego wsparcia już w ramach pierwszej wizyty, ale w razie potrzeby oferujemy kilka konsultacji. Decydujemy się na to, kiedy potrzebujemy więcej czasu, żeby rozeznać się w problemach, udzielić wsparcia psychologicznego lub w sytuacjach nagłych – przeprowadzić interwencję kryzysową.

Osoby zainteresowane uzyskaniem pomocy w WCZP nie muszą miesiącami oczekiwać na termin wizyty. Mogą zgłosić się do PZK od poniedziałku do piątku między godziną 8.00 a 18.00 bez wcześniejszego umawiania się. Ta stała, niezwłoczna dostępność miejsca, w którym czekają profesjonaliści jest jednym z najważniejszych atutów oferty Centrów Zdrowia Psychicznego. Osoba w kryzysie może uzyskać wstępną konsultację i wsparcie w momencie, kiedy najbardziej tego potrzebuje. W zależności od stanu psychicznego kontakt z lekarzem psychiatrą zapewniany jest w trybie nagłym – od razu, pilnym – w ciągu 72 godzin lub stabilnym – do 3 tygodni od dnia zgłoszenia. Tak szybkie reagowanie zapobiega narastaniu kryzysu i pogarszaniu się funkcjonowania osoby potrzebującej pomocy. Do PZK można również zgłosić się telefonicznie lub mailowo, co nabrało szczególnego znaczenia w okresie pandemii COVID-19. Przyjmujemy także zgłoszenia na wizyty domowe lekarza psychiatry.

Staramy się, aby każda osoba opuszczająca Punkt otrzymała wsparcie. Jeżeli z jakichś przyczyn nie jesteśmy w stanie zapewnić profesjonalnej pomocy w ramach WCZP, szukamy jej poza Szpitalem. Mówimy między innymi o ofertach Wolskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, specjalistycznych fundacji, ośrodków wsparcia dziennego, możliwościach uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, doradztwa zawodowego, konsultacjach wychowawczych, itp.

Praca w PZK w Wolskim Centrum Zdrowia Psychicznego

Zespół PZK w naszym Centrum składa się z psychologów. Z naszej perspektywy praca w PZK jest bardzo ciekawym i rozwojowym doświadczeniem, a jednocześnie wymaga dużego zaangażowania, odporności psychicznej i umiejętności pracy pod presją. Osoba pracująca w Punkcie powinna być empatyczna i zainteresowana drugim człowiekiem. Okazywać wsparcie, dawać czas i uwagę. Ważna jest także zdolność do podejmowania szybkich decyzji. W PZK w stosunkowo krótkim czasie można zdobyć dużą wiedzę kliniczną. To miejsce, w którym w ciągu jednego dnia jest możliwość prowadzenia konsultacji z osobami w depresji, psychozie, w trakcie zespołu abstynencyjnego czy załamania z powodu rozpadu związku. To prawdziwa szkoła zawodu i lekcja z diagnozy klinicznej. Ważnym elementem działalności PZK jest uświadamianie osobom zgłaszającym się, że podjęcie leczenia psychiatrycznego nie jest powodem do wstydu.

Praca w PZK nie kończy się na konsultacjach w gabinecie, zapewnia także możliwość współpracy z innymi jednostkami Wolskiego Centrum Zdrowia Psychicznego. Pracownicy Punktu raz w tygodniu biorą udział w spotkaniach zespołu PZP, gdzie mogą konsultować najtrudniejsze sytuacje z innymi psychologami i psychiatrami. Dwa razy w tygodniu odbywają się spotkania koordynujące pracę WCZP, umożliwiające wymianę informacji z przedstawicielami wszystkich pozostałych jednostek. Cenna jest także możliwość konsultacji nagłych przypadków z lekarzem psychiatrą pracującym w PZP, a w godzinach popołudniowych z osobami dyżurującymi na Psychiatrycznej Izbie Przyjęć.

Aktywność w PZK to także organizacja wsparcia poza Centrum. Ściśle współpracujemy z Ośrodkiem Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola. Wspólnie decydujemy o wizytach domowych, zgłaszamy potrzebę udzielenia pomocy osobom, które z różnych przyczyn pozostają w trudnej sytuacji życiowej, a nie korzystają z oferty OPS, bierzemy udział w spotkaniach koordynujących.

Podsumowując, Punkt Zgłoszeniowo-Koordynacyjny to jeden z kluczowych elementów działalności CZP. Umożliwia pacjentowi szybki kontakt z profesjonalistą, diagnozę problemu, przygotowanie i wdrożenie planu wsparcia. Pacjenci często deklarują zadowolenie z wizyty w PZK oraz udzielonej pomocy. Praca w PZK jest wymagająca i często nieprzewidywalna, ale daje osobom zatrudnionym poczucie sprawczości i satysfakcji. PZK stanowi serce Centrum Zdrowia Psychicznego – to najczęściej od niego zaczyna się swoją drogę z CZP, a następnie realizuje ustalony plan postępowania terapeutycznego.